Menşe Ülke (CoO) Nedir? Menşe Ülke Etkisi Nedir?

Menşe ülke (Country of Origin – CoO) kavramı kısaca mal veya hizmetlerin ekonomik kimliğidir; üretildiği (veya işlem gördüğü) ülkenin markasının, tüketicinin nazarında ürün markası imajına doğrudan etki etmektedir. Ancak bir ürünün menşe ülkesi ile geldiği ülke birbirinden farklı olabilmektedir.

Ürünün ihracat ve ithalat süreçlerinde gümrük vergileri, ambargolar gibi kuralların pek çoğu menşe ülkeye bağlı olarak değişebilmektedir. Örneğin Avrupa Birliği’nin Rusya ve İran’a karşı uyguladığı ambargo sebebi bu ülkelerden ithalat yapılmamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’nin gümrük vergileri, Çin menşei ürünlere ilave yaptırımlar uygulamaktadır. Yine Avrupa Birliği’nin koyduğu kurallara göre; susam ürününün tüm analizleri tam ve ürün temiz olsa bile Hindistan menşei susamların ithalatına izin verilmemektedir. Diğer taraftan menşe ülkenin doğru belirlenmesi, küresel dış ticaret istatistiklerinin de doğru belirlenmesini sağlamaktadır.

Menşe ülke kavramı özellikle Birinci Dünya Savaşı döneminde Almanya menşei ürünlerin satın alınmasını engellemek için ortaya çıktığı görülmektedir. Öncesinde de tarih boyunca pek çok ülke, diğer ülkelerin mallarına yönelik kurallar ve yasaklar geliştirmiş olsa da kavramın literatüre girmesi Birinci Dünya Savaşı sebebiyle olmuştur.

Menşe ülke etkisi ise hedef pazarlardaki müşterilerin satın alınan ürünlerin markalarının ait olduğu ülkeye göre olumlu veya olumsuz algıya (imaj) sahip olmasıdır. Küreselleşmenin artmasıyla menşe ülke etkisi kavramı kritik bir önem kazanmış, ülkeler için rekabet avantajını elde etme ve sürdürmede bir araç olarak görülmüştür. Zira menşe ülke bir ürünün kalitesini belirtebilmekte, aynı özelliklere sahip diğer ürünler için ayırt edici bir özellik sağlamakta (marka için farklılaşma) ve firmalar için yeni pazarlara girerken halihazırda bir imaja sahip olma gibi avantajları bulunmaktadır. Diğer taraftan tüketiciler herhangi bir ülkeye ait ürünü daha tüketmeden de o ülkenin ürününe dair olumlu ve olumsuz yargılara sahip olabilmektedir.

1992 yılında Roth ve Romeo ⁽¹⁾ tarafından menşe ülke etkisi üzerine yapılan çalışmaya göre; bir tüketici ilk kez bir ülkeye ait markanın ürününü kullandığında bir yargıya varmakta ve bu yargı aynı ülkenin ikinci ürününü alırken de etkili olmaktadır. Bu çalışma göstermektedir ki menşe ülke etkisi ile tüketicilerin satın alma tercihleri arasında doğrudan bir bağlantı bulunmaktadır.

Menşe ülke etkisini kamçılayan bir diğer durum ise milliyetçilik ve etnosentrizm (etnik üstünlük düşüncesi) kavramlarıdır. Tüketiciler kendi ülkelerinde veya başka ülkelerde, kimlik olarak ait oldukları ülkelerin ürünlerini tüketmeye eğilimlidirler; TOGG marka arabalar bunun en büyük örneğidir.

Menşe ülke etkisinin uluslararası pazarlamada ve ülke markalaşmasında kritik öneme sahip olduğu görülmektedir. Hedef pazar araştırmaları ve rakip firma analizlerinde menşe ülke etkisinin göz önünde bulundurulması ihracat pazarlamasında rekabet avantajı sağlayabilmektedir.

⁽¹⁾ Roth, M. S., & Romeo, J. B. (1992). Matching product catgeory and country image perceptions: A framework for managing country-of-origin effects. Journal of international business studies, 23(3), 477-497.